Propaganda Nasıl Yapılır?

0
480

Propaganda çoğu bilimi yakından ilgilendiren bir konudur. Siyaset ve sosyoloji bilimlerine doğrudan katkıda bulunduğu gibi iletişim alanıyla da yakından ilişkilidir. Bu yazıda sizlere propaganda yapanların başvurduğu tekniklerden bahsedeceğim. Yazıya başlamadan önce birkaç konuya değinmek istiyorum. Öncelikle propaganda sürecinde kaynak rolündeki kurum veya kişiler ahlaki yönden değerlendirilemez. Yani her propaganda yapana kötü denemez. Ayrıca propaganda meşru bir alandır. Her propaganda yapana suç işlemiş gözüyle bakılmamalıdır. Bu konularda bir kıstas bulunmaktadır. Bu kıstas propagandanın yapılış yöntemiyle etikliğini belirlememizde kullanılabilir. Bildiğimiz gibi propaganda yapılış şekli açısından üçe ayrılmaktadır. Bunlar; Beyaz Propaganda, Gri Propaganda ve Siyah Propagandadır.

Beyaz propagandanın kaynağı bellidir. Açıktır. Mesajın geldiği yer bilinir ve tanınır. Yalan söylemesi imkânsızdır. Güveni ön planda tutar ve mesajların boyutu sınırlıdır.

Gri propagandanın kaynağı belli değildir. Doğru ya da yanlış denemez. Bulanıktır. Bu propaganda türünün ham maddesi “rivayetler” dir. Gri propaganda tam olarak ülkemizi özetlemektedir. Spor yorumcuları, duyumcular, tartışma programlarına katılanlar, haberler vs. tarafından sürekli iddialar sunulmakta ve öyleymiş, böyleymiş denilmektedir.

Kara propagandanın ise asıl kaynağı belli değildir. İlk amacı gerçek kaynağın gizlenmesidir. Bu propaganda türünde ahlak dışı uygulamalara başvurulmaktadır. Yalan, iftira, hile, suçlama, çarpıtma, normal gözükmektedir. Var olmayan şeyler aslında varmış düşüncesi oluşturmaya çalışmaktadır.

 1. Korkuya Başvurma

Korkuya başvurma tekniğinde halkın genelinde korku yaratarak bir konuya destek sağlamak amaçlanır. Korku verilerek halkın desteğinin sağlandığı konular genelde seçimlerden iktidar çıkabilmek için oy ya da politik hataların üstünün örtülme çabasıdır. Bu konuyla alakalı sürekli olarak gündemde olan “dış mihrakların oyunu”, “dış güçler”, “herkesin vatanımızda gözü var”, gibi söylemler ile milli kâbuslar yaratılmaya çalışılmaktadır. Böylece halk tehdit altında olduğunu sanmakta ve bazı şeylerden ödün vermesi gerekse de siyasi partisine atacağı oydan vazgeçmemektedir. Burada halka sunulan korku öğesi maksimum tepki yaratacak konulardan seçilir. Yani halka en çok korktuğu şeyler sunulur. İkna edici mesaj stratejilerinde de yaygın olarak kullanılan bu teknik “Korku çekiciliği” olarak da adlandırılmaktadır.

 2. Bir Otoriteye Referans

Toplumun geneli tarafından kabul görmüş bir otoriteye (dini lider, peygamber, komutan vb) bir fikri, görüşü veya hareketi dayandırarak, dayanak noktası bularak yapılan propagandadır. Ülkemizde hemen her dönemde faaliyet göstermiş olan farklı partiler bu propagandadan faydalanmıştır.”Ne demiş Hazreti Peygamber?” “Ulu önder Atatürk bir sözünde…” “Mevlana der ki …..” sözlerini yakın siyasi tarihe şahitlik etmiş herkes anımsar.Bu ve benzeri sözleri kullanan siyasiler sözlerini otoriteye dayandırarak güven elde etmeyi amaçlar.

 3. Tren Etkisi

Halka “Herkes böyle yapıyor sende böyle yap” denerek harekete katılmasını sağlamak amaçlanır. Bu teknik insanların kazanan tarafın ya da haklı tarafın yanında yer alma dürtüsünü kullanır. Kimse sürüden ayrılmak istemez.

4. Direkt Emir

Bu teknik ile halkın karar vermesi kolaylaştırılır. Resimler ve kelimeler hedef kitleye tam olarak ne yapması gerektiğini söyler. Emir cümleleri kullanılır. Sam Amcanın “I want you” posteri en meşhur olanıdır.

 5. Reddin Elde Edilmesi

Bir düşüncenin küçük görülen veya istenmeyen bir grupta destek gördüğü imajı verilerek seçmen tarafından reddinin sağlanması amaçlanır. Seçmen nefret edilen bir grupla aynı fikirde olduğuna inandırılabilirse bu fikirden vazgeçecektir. Yakın zamanda gerçekleşen bir olaydan örnek verelim. Başkanlık sistemi referandumunda MHP seçmeninden evet oyu kullanmasını istemiştir. Parti içi huzursuzluk ve başka sebeplerden dolayı bazı MHP’li seçmenler hayır oyu kullanmaya karar vermiştir. Bu durumdan haberdar olan evet cephesi milliyetçi seçmene “Aman ha! HDP de hayır diyor onlarla aynı safta mı yer alacaksınız?” diyerek oy kaybını önlemiştir. Ayrıca her seçim dönemi CHDP (CHP ve HDP) gibi sözlerle CHP ye oy vermek isteyen ama HDP den nefret eden seçmen ikna edilmeye ve vazgeçirilmeye çalışılmaktadır.

 6. Parıltılı Genellemeler

Akıl yürütmeye gerek olmadan kabul edilmesini sağlamak için toplum tarafından kabul görmüş yüksek değer taşıyan olgular ve inançlarla alakalandırılmış, duygusal sözlerdir. Yurt sevgisi, vatan millet sevgisi, Allah aşkı, barış, özgürlük vs. gibi duygularla söylemler alakalandırılır. Sözler farklı yorumlamalar getirebilse de anlamları her zaman olumludur. Bu sözler kullanılarak akla hitap etmekte harcanacak zaman ve enerji kaybının önüne geçilmektedir. Kimi zaman bu olgular suistimal edilmektedir.

7. Rasyonalizasyon

Bazı genellemeler kullanılarak benimsenmesi istenilen fikirlere akılcı bir inandırıcılık verilmeye çalışılmalıdır. Gerçekliği tartışılabilecek bu vaatlere güzel sözlerle inandırıcılık katılmalıdır. Aşağıdaki Nazi afişinde “Avrupa’nın Zaferi Senin Refahın”  denmektedir. Yani Almanların refahı Rusya ve İngiltere’nin yenilmesine bağlı gösterilmektedir. Afiş dikkatli incelendiğinde İngiltere bir mezarlık gibi gösterilerek büyük bir mezara Churchill in adı verilmiş, Rusya’da ise Stalin yumruklanmış şekilde resmedilmiştir. Tüm bunlar yapılırken Avrupa’da fabrika bacaları tütüp tarlalar ekilmektedir.

 8. Kasıtlı Muğlâk

Genellemeler kasıtlı olarak belirsiz bırakılır ve halk kendinden bir şeyler katarak (doğruluğunu araştırmadan) harekete geçer. Bu propaganda türüne örnek olarak 2023 de Türkiye’nin süper güç olacağına dair yapılan propaganda verilebilir. Ak parti bu konuyla alakalı Cumhuriyetin 100 yıla dair bazı hedefler koymuştur. Ancak hiçbir zaman bunların nasıl yapılacağı konusunda kamuoyundaki soru işaretlerini gidermemiştir. Böylece halk devreye girerek boğazlar ve Lozan anlaşmasıyla alakalı hikâyeler uydurmaya başlamıştır. Ülkemizde hikâyeler mantıklı açıklamalardan, her zaman daha etkili olmaktadır.

9. İlintilemek

Aynı zamanda propagandada transfer olarak da geçen bu teknik, hedef kitleyi; bir grup ya da düşüncenin iyi veya kötü özelliklerini kabul ettirmek için bilgi aktarmaktadır.

 10. Nedeni Aşırı Basitleştirmek

Toplum tarafından anlaşılmasında güçlük çekilen konularda, sosyal, politik, ekonomik vb, genellemelerle cevap verilen propaganda tekniğidir. Sadece toplum tarafından anlaşılamayacağı düşünülen durumlarda değil siyasi partinin ne anlatacağını bilemediği durumlarda da başvurulur.

Bu görselde Hitler’in resmi ile sade “Evet” sloganı sunulmuş. Sorunların nasıl çözüleceğine dair ayrıntılı bilgiler sunmak yerine ülkenin tüm sorunlarının Hitler’e oy vermek gibi basit bir işlemle çözüme kavuşacağı anlatılmaya çalışılmıştır.

 11. Sokaktaki Adam

Sokaktaki adam tekniğinde propagandacının fikirlerinin, sokaktaki sıradan bir adamın aklına uygun olduğu ve desteklendiği gösterilmeye çalışılmaktadır. Hedef kitlenin güvenini kazanmak için gayri resmi bir havada ve tarzda sunulur. Propagandacılar sokak dili ve davranışı kullanarak kendi görüşlerinin ortalama bir kişinin de görüşü olduğu izlenimi verir. Kısaca sokak dilini yansıtarak aynı fikirlerin paylaşıldığı düşüncesi verilmektedir.

12. Tanıklık

Tanıklık bir lideri, politikayı, hareketi veya ideolojiyi desteklemek ya da aşağılamak için söylenmiş sözlerin kullanılmasıdır. Alıntı yapılan kişinin şöhretinden faydalanılır. Alıntı yapılan kişi bir uzman, bir ünlü ya da bir kanaat önderi olabilir. Halkın kendini saygı duyulan ünlü kişi ile özdeşleştirmesi ve onun fikirlerini kabullenmesi amacıyla yapılır.

https://www.youtube.com/watch?v=N-LX9zswTzM

 13. Damgalama

Bu teknik karşı propaganda yapılırken sıkça görülür. Propaganda yapanlar hedefi nefret edilen veya istenmeyen bir şeyle damgalayarak onun hakkında bir önyargı oluşmasını sağlamayı amaçlar. Kimi zaman karşı taraf teröristlikle kimi zamanda karşı taraf hırsızlıkla suçlanır.

 14. Günah Keçisi

İşlenen bir suçu, suçu olmayan bir kişiye veya partiye atarak gerçekten suçlu olanlar korunur ve çözüme harcanacak çabalardan dikkat başka yerlere yönlendirilir. Burada kendi işlediği suçu direkt olarak karşı tarafa atma eylemi genellikle görülmemektedir. Halk artık “sen hırsızsın hayır sen hırsızsın” tartışmalarından etkilenmemektedir. Bunun yerine yolsuzluklarla suçlanan bir iktidar, muhalefet partisini terörist grupları desteklemekle suçlamaktadır. Bu o kadar şiddetli yapılır ki ilk suçlamayı yapan muhalefet bile kendini savunmaya geçmek zorunda kalır ve yolsuzluk söylemi unutulur.

15. Erdemli Sözler

Bir otoriteye referans konusuyla benzerlik gösterir. Hedef kitlede olumlu bir imaj sağlayacak sözlerin kullanılmasıyla yapılan propagandadır. Örneğin hitap sırasında Atatürk’ün bir sözüyle konuşma taçlandırılır. Yine Kur’an’dan bir ayet okumakta buna örnektir.

 16. Sloganlar

Slogan bir düşünceyi yaymak, bir eylemi desteklemek için ortaya atılan, kısa ve çarpıcı söz anlamına gelmektedir. Çoğu zaman damgalama içerir. Slogan haline getirilen fikirler daha ikna edicidir.

 17. İfade Edilmemiş Kabuller

Bu teknik, propaganda sırasında bir mesajı açıkça ifade etmeniz halinde kabul görülmeyeceğinin bilinmesi halinde kullanılır. Bir nevi görmezden gelinir.

Propaganda denildiğinde akıllara Hitler’in Propaganda ve Halkı Aydınlatma bakanı Joseph Goebbels gelmektedir. Ayrı bir konu olarak işlenmesi gereken Joseph Goebbels’ın propaganda ile ilgili şu sözü bütün konuyu özetler nitelikte: “Propaganda yaparken beyinlere her gün 1 cm çivi çakacaksın. Çivi 40 günde 40 cm girecek. Girdiğini kimse hissetmeyecek ve böylece yalan gerçek olacak.” Ayrıca Goebbels’ın hatırat, not ve kitaplarda rastlanan “Halk büyük yalanlara küçük yalanlara göre daha çabuk inanır.” , “Asla kabahat üstlenme.” , “Hatalı olduğunu ya da yanlış yaptığını asla kabul etme.” , “Bir yalanı yeteri kadar tekrarlarsan halk eninde sonunda ona inanır!” ve “Asla rakibinin üstün bir yanı olduğunu kabul etme!” gibi sözleri propaganda için temel teşkil etmektedir.

Konunun daha iyi anlaşılması için İradenin Zaferi filmi mutlaka izlenmelidir. İzlerken bunun neresi film diyebilirsiniz ancak o dönemin insanlarının gözünden izlemek önemli olacaktır. Yine Hitler’in konuşmalarına halkın verdiği tepkiler ve yüzlerindeki inanç oldukça etkileyicidir. Ayrıca filmin sanal ortamda çokça bulanabilen analizleri bazı detaylara dikkatinizi çekmekte başarılı olacaktır.

Cevap Ver

Please enter your comment!
Please enter your name here