Propaganda bildiğimiz gibi bir düşünceyi, inancı, ideolojiyi, devlet politikasını vb. tanıtmak, ikna etmek ve harekete geçirmeyi sağlamak amacıyla çeşitli araçlarla gerçekleşen bir çalışmadır. Dünya ve insanlık tarihiyle hemen hemen aynı geçmişe sahip olan savaşlarda, taraflar birbirlerini kötülemek ve savaşı kendi taraflarından meşru kılmak için çeşitli çalışmalar yürütmüştür. Bu çalışmalar savaş öncesi, savaş sırasında ve savaş sonrasında görülebilmektedir. Savaş öncesi yapılan propaganda çalışmalarında halkın savaşa hazırlanması ve şok geçirmelerinin önlenmesi istenilmektedir. Halkın savaşla ilgili sorabileceği her soru savaş öncesinde cevaplanır. Neden savaşa girildiği, düşmanın kimler olduğu ve halkın ne yapması gerektiğine dair olan bu soruların kesin cevap bulması savaşın akıbeti açısından oldukça önemlidir. Savaş sırasında yapılan propaganda bilinçlendirmeyi ve moral vermeyi amaçlar. Savaş sonrasında galibiyet var ise imaja yönelik çalışmalar yapılır.

Savaş propagandalarında kaynak tarafından verilen mesaj hedeften geri dönüş beklemez, yani tek yönlüdür. Ancak kaynak verilen mesaj doğrultusunda hedefte davranış değişikliği bekler. Bu değişiklik kimi zaman tasarruf yapmak kimi zaman üretimi desteklemek kimi zamanda bizzat savaşa katılmak olarak istenilir. Elbette insanların normal yaşantılarını sürdürürken birden ölümcül sonuçlar doğurabilecek bir savaşa katılmalarını beklemek ve aynı şekilde her şey yolunda giderken devlet politikaları gereği girilen savaşta bir ev hanımının askerleri için çorap dokuyup, tarımsal faaliyetlerde, askere giden kocası yerine çalışmasını istemek zordur. Bu zorluğu kaynak konumundaki savaş propagandasını üretenler (Nazilerde Propaganda Bakanlığı, İngilizlerde Enformasyon Müdürlüğü olarak geçer) çeşitli simgeler kullanarak basitleştirir ve duyguların aklın önüne geçmesini amaçlar. Simgeler insanların hassasiyetleri üzerine seçilir. Bu simgeler din, vatan, millet olabileceği gibi kadın, ana ve çocukta olabilmektedir.

Bu yazıda ise 1. Ve 2. Dünya savaşında gerçekleştirilen propaganda çalışmalarında kullanılan afişlerde, çocukların nasıl simgeselleştirildiğinden bahsedeceğiz. Çocuk figürü saflığı, temizliği ve korumasız oluşu simgeler. Savaş dönemlerinde çocukların özellikleri, askere çağırılan veya gidecek olan gönüllüler için duygusal bir durum oluşturur.  Sizler için seçtiğim çocukların resmedildiği bazı savaş afişlerini açıklamalarıyla aşağıda görebilirsiniz.

1.Dünya Savaşına ait olan bu afişte Almanya, Osmanlı ve Avusturya-Macaristan bayraklı çocuklar yine o ülkelere ait askeri üniformalarla resmedilmiştir. Burada Osmanlı’nın sonradan savaşa katılmasını, ortaya alınmış küçük kardeş şeklinde belirtmişler ve aramıza hoş geldin demek istemişlerdir.

1.Dünya Savaşına ait olan bir başka afişte ise yine aynı şekilde bayraklı ve üniformalı çocuklar görülmektedir.

1.Dünya Savaşına ait bu afişte de İttifak Devletlerini oluşturan Almanya, Avusturya Macaristan, Osmanlı ve Bulgaristan aynı arabada resmedilmiştir.

1.Dünya Savaşına ait afişte bu sefer kız çocuklarına yer verilmiş ve “ birlikte güçlü” anlamına gelen bir yazıya yer verilmiştir.

İttifak Devletlerine ait bu afişte ise selam veren çocuklar “Biz Yeneceğiz” mesajı vermektedir.

Bir başka afişte de “Yeni Üçlü İttifak” mesajı çocuklar üstünden verilmiştir.

Bu afişte çocuklar “Şehirlerden Barış İçinde Geçer Ordularımız” demektedir.

Bu afiş İttifak devletlerine katılan Osmanlıyı halkına tanıtmak isteyen Almanlar tarafından yapılmıştır. Bir Osmanlının etrafında toplanmış çocuklar ve altında da “Sempati Gösterisi” yazmaktadır.

Yine 1. Dünya Savaşı döneminde Almanya’da yapılmış bu afişte çocuklar resmedilmiş ve “Dört Kardeş Yola Kazanmak İçin Çıktık” yazılmıştır.

Bu afiş ise Almanların yaptığı çocuk temalı bir başka çalışma.

1. Dünya Savaşında Almanlar tarafından yapılan bu afişte “Aileniz İçin Savaşın” denerek çocuklu bir kadını koruyan kılıçlı erkek resmedilmiştir. Kısaca erkeksiniz ya savaşa gelin denmiştir.

Bu da 1. Dünya Savaşında Fransızlar tarafından yapılmış bir afiş. Çocuğuyla vedalaşan bir baba resmedilmiş ve “Ülkeni Savun” denmiştir.

Geldik 2. Dünya Savaşına. Naziler tarafından yapılan bu afişte Aryan ırka mensup bir kızın kumbarasıyla resmedildiğini görüyoruz. Tasarrufun önemine değinilmiş ve “Ülkeyi Gençlik Kurar” denmiştir.

Bu afişte “Çocuklar nasıl Führer olur” anlamına getirebileceğimiz bir slogan ile birlikte oldukça güzel renk ve görseller kullanılmıştır.

2.Dünya Savaşında Japonlar tarafından yapılmış bir afiş. Mihver devletlerin bayraklarıyla birlikte oynayan çocuklar resmedilmiştir. Ayrıca üst kısımda Hitler, Japon İmparatoru Hirohito ve Mussolini’nin resimlerine yer verilmiştir.

Nazilere ait bu afiş ise Hitler’in Aryan Irk rüyasının bir parçasıdır. Savaş sırasında bile halkın inşası için uğraşmıştır. Bunu yaparken yine çocuklar kullanılmış tabiî ki.

Şimdide 2. Dünya Savaşında Sovyetlerin yaptığı afişlerden örnekler verelim. Bu afişte yardıma muhtaç ve zor durumdaki bir çocuk resmedilerek “Asker Beni Esaretten Kurtar” şeklinde bir yazı eklenmiştir.

Sovyetler tarafından yapılan bu afişte ise yerde yatan bir kız çocuğu ve bebeği var. Afişte aynı zamanda kapıdan çıkmakta olan Nazi askeri bulunmaktadır. Üstte ise “Çocuklar Ölüyor” denerek afişin etkileyici bir hal alması sağlanmıştır.

Bu afişte ise kanlı Nazi süngüsünün tehdidi altındaki kadın ve kormuş bir çocuk resmedilerek “Kızıl Ordu Askeri Bizi Kurtar” yazısı eklenmiş.

2.Dünya Savaşı esnasında ABD tarafından, savaş bonolarının (savaştan sonra devlet tarafından geri ödenecek olan bir nevi senet) satışını teşvik etme amacıyla çıkarılan propaganda posteridir. Burada annesinin kucağındaki bebeğe uzanan Nazilere ve Japonlara ait çirkin eller görmekteyiz.

Bu afişte ise Fareli Köyün Kavalcısı masalına atıfta bulunularak Sam Amca’yı kavalcı konumuna getirmişler ve çocuklardan tarım işlerinin öğretildiği okullara katılmaları istemişlerdir.

Bu da savaş karşıtları tarafından tasarlanmış bir afiş.

Kuzey Kore tarafından yapılan bu afişte ise Amerikalı askerlerin Koreli çocukları öldürdüğü gösterilmektedir.

Kore savaşı esnasında yapılmış olan bu afişte de Amerikalılara karşı yardım bekleyen bir çocuk resmedilmiştir.

Ve geldik sona. Almanya 1. Dünya Savaşında Britanya adasına denizden abluka uygulamaktaydı. 7 Mayıs 1915 de Amerika’dan İngiltere’ye giden 1959 yolculu Lusitania transatlantik gemisi İrlanda’ya 19 km uzaklıkta Alman denizaltıları tarafından 18 dakikada batırılmıştır. Bu olayda 1198 kişi ölmüştür. Olaydan sonra Amerika Birleşik Devletleri 1. Dünya Savaşına resmen girmiştir ve Lusitania olayını askere alma ve savaşa girme dönemlerinde sıkça kullanmıştır. Bu afişte de o olaydan bir sahne resmedilmiştir. Denizin dibine doğru sürüklenen ölmüş bir kadın ve kucağında “bebeği”. Savaşa katılmak için bu afiş yeterince etkileyici.

Yazının başında da bahsettiğim gibi savaşta devletler halklarını bir şekilde ikna etmeli ve savaşma isteğini sürekli canlı tutmalıdır. Bunu propaganda yoluyla ateşli ve güncel konularda yoğunlaştıran kaynaklar, bu durumlarda çocuklardan yararlanmıştır. Çoğu milletin ortak noktası olan çocukların savaş afişlerinde kullanılması oldukça başarılı etkiler yaratmaktadır.

 

Kaynak: www.ww1propaganda.com                 

Kaynak: Hakan Çaydamlı Arşivleri

 

Cevap Ver

Please enter your comment!
Please enter your name here